ماه مستورهای که شرافت کُرد شد…
حدود ۲۰۰ سال پیش یعنی در سال ۱۲۲۰ قمری (۱۱۸۴ شمسی) دختری به نام ماه شرف خانم از خانواده ای سرشناس در کردستان پا به عرصه ی وجود نهاد… هرچند بنابه گواهی تاریخ، اصالتا اهل درگزین و از خاندان قادریها بوده است و پدربزرگ ماه شرف خانم، در سِمت پیشکار مالی حکومت خدمت میکرده است.
ماه شرف خانم، که بعدها به دلیل ازدواج با خسروخان اردلان حاکم سنندج، مشهور به مستوره اردلان شد، در شهر سنندج میزیست، زنی که با وجود عمر کم، از نوادر دوران خود شد و بهرغم آنکه در آن روزگار کمتر زنان خواندن و نوشتن میدانستند، او به فراخور اینکه از خانوادههای اصیل سنندجی محسوب میشد نه تنها باسواد شد بلکه به زبانهای کردی، فارسی و عربی تسلط پیدا کرده و شاعری میکرد. دیوان اشعاری که وی به فارسی سروده در حدود دو هزار بیت است و سه بار به چاپ رسیدهاست.
مستوره خانم، دختر ابوالحسن بیگ، در یکی از کتابهایش بیان میکند که آن را برای زنان نوشته است، معلوم میشود که مخاطبهای زن داشته است.
مستوره و خسروخان اردلان، شش سال با هم زندگی مشترک داشتند، تا اینکه خسروخان در ایام جوانی، در ۳۲ سالگی بر اثر مرگی مشکوک، فوت کرده و مستوره پس از این اتفاق از سیاست دور شد و مشغولِ فعالیتهای فرهنگی شد. او وقتی در کتابخانهی اردلانها مشغول مطالعه شد، برای نخستین بار متوجه نواقصی در کتابهای تاریخ قبل از خود شد.
مستوره که خانوادهای فرهنگی و سیاسی داشت و پدربزرگ و پدر پدربزرگش هم در تمام جریانات کردستان حضور داشتند، کاملاً از آنها اطلاع داشت. او این نواقص را که دید شروع به نوشتن موخره برای یکی از آن کتابها کرد که متوجه شد اگر خود کتابی بنویسد بهتر است. او تا آن لحظه نمیدانست که نخستین زن در جهان است که شروع به نوشتن کتاب تاریخ میکند.
کتاب “تاریخ مستوره” شامل دو بخش است، که یک بخش تاریخنگاری بوده (تاریخهای قبل از خود را اصلاح و تاریخهای بسیار دور را هم نوشته است) و بخش دیگر مشاهدات خود مستوره بوده که آنها را مکتوب کرده است؛ بر این اساس مستوره نخستین زن تاریخنگار در جهان شد.
مستوره دارای ویژگیهای دیگری هم بود از جمله اینکه؛ نخستین زن رساله شرعینویس در فقه شافعی بوده و نیز جزو پیشگامان نهضت سادهنویسی در ادبیات فارسی. مستوره دارای نثر مسجع و مکلف و مصنوع بود، اما در کتاب تاریخش پس از مقدمه مسجع، با نثر فنیاش در این کتاب سادهنویسی کرده است.
بانو مستوره پس از عمری کوتاه اما پربرکت به لحاظ علمی درسالِ ۱۲۶۲قمری حدودا ۴۲سالگی دار فانی را وداع کرد. آرامگاه او اکنون در گردی سیوان سلیمانیه عراق قرار دارد.
پ.ن؛ امروز پس از گذشت این همه سال، هنوز نام مستوره، برای هر زن کُردی مایه فخر و مباهات است.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.