زنان کرد از حاشیههای خاموش تا متن تاریخ کتاب گزیدهای از زنان نامدار کرد نوشته “عبدالجبار محمد محمد الجباری” و ترجمه “احمد محمدی” روایت زندگی و سرگذشت گروهی از مادران خواهران و زنان نامدار کرد از زنانی که یک به گونهای در شکل گیری تاریخ فرهنگ و حافظه جمعی جامعه کرد نقش داشتند.
این اثر پژوهشی روایی درباره زندگی جایگاه و تاثیر زنان کرد در بستر تاریخ و فرهنگ است نویسنده کوشیده چهرهها را از دل روایتهای رسمی بیرون بکشد که اگر کمتر دیده شدهاند در حافظه مردم حضوری پررنگ و ماندگار دارند.
ترجمه این کتاب نیز فرصتی فراهم آورده تا این روایت برای خواننده فارسی زبان دسترس پذیر و ملموس شود گزیدهای از زنان نامدار کرد تنها مجموعهای از زندگینامهها نیست بلکه تلاشی برای بازخوانی تاریخ از زاویه نگاه زنان زاویهای که در بسیاری از روایتهای سنتی تاریخ کمرنگ یا نادیده گرفته شده است هدف نویسنده بازگرداندن صداهای خاموش و شنیدار شدن زنان که در تحولات اجتماعی و فرهنگی نقش داشتند اما نامشان کمتر در منابع تاریخی ثبت شده است او میکوشد تاریخ را از انحصار روایتهای مرد محور بیرون آورد و سهم زنان را در شکل گیریان برجسته کند.
این کتاب بیش از آنکه بر گزارش های خشک و صرفاً تاریخی تکیه داشته باشد بر تجربههای شخصی روایتهای شفاهی و خاطرهها استوار است همین ویژگی به متن روحی زنده و انسانی بخشیده است نویسنده در مرزی میان تاریخ نگاری و روایت ادبی حرکت میکند از این رو کتاب هم آگاهی بخش است و هم سرشار از حس فضا و عاطفه، در بخشهایی از اثر با زنانی روبرو میشویم که در عرصه سیاسی و اجتماعی حضور فعال داشتند و این بیانگر آن است که کنشگری سیاسی و اجتماعی در جامعه کردی هرگز به مردان محدود نبوده است.
گروهی دیگر از این زنان از مسیر شعر، موسیقی، قصهگویی و حفظ ادبیات شفاهی شناخته میشود زنانی که حافظه زبان فرهنگ و خاطرهها یک جامعه بودند نویسنده تنها سراغ چهره های مشهور نمیرود زنانی که در خانواده و روستای خود نقش محوری داشتند نیز در این اثر یافته می شوند، چنین رویکردی مفهوم قهرمانی را گسترده میکند و نشان میدهد که اثرگذاری در عرصه بزرگ اجتماعی همراه نیست.
گاهی زن در سکوت خانه در پرورش و تربیت و در حفظ زبان، آیینها و ایستادگی های روزمره نقش تاریخی ایفا میکند، زنان این کتاب نه شخصیت افسانهای و دست نیافتنی اند و نه چهره های حاشیهای آنها انسانهای واقعیاند با ترسها، ضعفها، امید، رنج و توانایی های خود در این روایت ها زن بودن و کُرد بودن هویت جدا از هم نیستند بلکه در هم تنیده اند و تجربه زنان در بستر شرایط فرهنگی زبانی و تاریخی ویژهای شکل میگیرد.
از نگاه این کتاب زنان نگهبان سنتها هستند و هم پیشگامان تغییر جمع شدن این دو نقش در کنار یکدیگر تصویری پیچیده چند لایه و واقعی از زن کرد به دست میدهد کتاب بارها بر نقش آنان در انتقال زبان لالاییها و قصهها خاطرهها و آیین ها تاکید میکند جایی که خانه دیگر تنها فضای خصوصی نیست بلکه مکانی برای پاسداری و باز تولید فرهنگ تبدیل میشود.
زبان کتاب ساده روان و قابل فهم است اما در بسیاری از بخش ها لحنی شاعران و عاطفی دارد این آمیزش روایت مستند با نثر احساسی سبب شده است اثر هم اعتبار پژوهشی خود را حفظ کند و هم بتواند با خواننده ارتباط عمیق و انسانی برقرار سازد نویسنده به جای تکیه صرف بر دادههای تاریخی بر زندگی افراد هم تمرکز میکند و از همین راه امکان همدلی خواننده با شخصیت ها را فراهم آورده این اثر تصویر یک دست و کلیشهای از زن کرد ارائه نمیدهد زن کرد در این کتاب نه فقط نماد رنج است و نه تنها نماد مبارزه او مجموعهای از نقشه گوناگون و گاه متضاد است مادر حافظ فرهنگ شاعر کنشگر روایتگر مبارز و انسانی با زندگی و سرگذشت منحصر به فرد است.
گزیدهای از زنان نامدار کرد تلاشی است برای کاملتر کردن تصویر جامعه کردی زیرا بدون شناخت نقش زنان فهم تاریخی و فرهنگی جامعه ناقص خواهد ماند این کتاب پلی میان گذشته و امروز میسازد و خواننده را دعوت میکند تا تاریخ را نه فقط از دریچه جنگها سیاست و نامهای بزرگ بلکه از مسیر زندگی انسان ها به ویژه زنانی که سالها در حاشیه روایتها ماندهاند بازخوانی میکند